نويسنده: رابرت فيندلي(1)
برگردان: مسعود نجفي

فيندلي اين مقاله را در سال 1980م. و بلافاصله پس از تجربه شخصي‏اش در تئاتر لابراتوار نوشته است. اين نوشته از آن جهت شايان توجه است كه حاوي نكته‏هاي بديع و روشن‏كننده‏اي درباره كارهاي دوره‏هاي اوّل و دوم گروتفسكي در تئاتر لابراتوار است.
در دهه ناآرام 1960م. اهميت گروه‏هاي تئاتر تجربي رشدي افسانه‏وار يافت؛ گروه‏هايي كه اكنون بيشتر آن‌ها از هم پاشيده‏اند و يا به دلايلي مبهم از صحنـه تئاتــر كنـار رفته‏اند. به عنوان نمونه در آمريكا مي‌توان به گروه “Open Theatre” (به كارگرداني جوزف چايكين(2)) در سال 1974م. منحل شد. دليل آن شايد تا اندازه‏اي به خاطر اين باشد كه از يك سو زمانه تغيير كرده بود و از سوي ديگر نيز تا اندازه‏اي روش‏هايِ خلاقِ گروه‏ها براي بداهه‏سازي و تغيير شكل كار بازيگران، كه تا حدودي در موفقيت همه گروه‏هاي تجربيِ تئاتر مؤثر بود، پيش پاافتاده و معمولي به نظر مي‏رسيد.
گروه “Living Theatre” (به كارگرداني جولين بِك(3) و جوديت مالينا(4)) به شدت با سر و صداهايِ رايجِ انقلابي در دهه 60 درگير شد و اين روزها دور از ريشه‏هاي آمريكايي‏اش، در رُم و در آرامشي نسبي به سر مي‏بَرد.(5) با اين حال “Performance Group” (به كارگرداني ريچارد شكنر(6)) اين روزها هنوز در نيويورك كار مي‏كند؛ كارهايي كه اجراهاي بسيار اصيلي از اين گروه را(مثل اجراي ديونيسوس در 69) در گذشته‏هاي دور به خاطر مي‏آورند.
در اين دوران يكي از پرآوازه‏ترين و تأثيرگذارترين‏ها در ميان چنين گروه‏هايي، تئاتر لابراتوارِ يرژي گروتفسكي بود. گروهي كه به عنوان اجراگراني با اصالت، هنوز هم كار مي‏كنند و همچنان در قلمرو خلاقيت و در مسيرهاي جديدِ آن قدم مي‏گذارند و پيشرفت مي‏كنند. اعضاي گروه در سال گذشته بيستمين سالروز پژوهش‏هاي تئاتري‏شان را جشن گرفتند. اين امر خود تا حدي نشان‏دهنده اين است كه گروه دارد پا به سن مي‌گذارد؛ اما همچنان در ورطه‌هاي خلاقانه خود غوطه‌ور است. من در حد تجرب‌ي شخصيِ خودم خواهم كوشيد تا از شور و نشاط گروهي‏شان براي شما حكايت كنم.